عبد الحسين خان ملك المؤرخين ( لسان السلطنه )

865

مرآت الوقايع مظفرى ( فارسى )

آتش‌بازى را شب بعد نمودند و سفير كبير هم به حضور شاه آمد برحسب معمول . روسيه پس از آن‌كه شورش‌طلبان روسيه داوطلب حكومت مشروطه شدند و بلواى عام كردند و از طرفين خونريزىها شد ، ناچار امپراطور سلطنت مشروطه را قبول كرد و فرمان امپراطورى روس در باب حكومت مشروطه و برقرارى مجلس شوراى ملى صادر شد و روز بيستم ماه اوت 1905 در تمام معابد روسيه قرائت شد . ولى به موجب فرمان مزبور ، اكثرى از حقوق تامهء سلطنتى تبديل نگرديده « 1 » ، فقط چند فقره حقوق احداث قوانين و رسيدگى در امور ماليهء مملكت روس مقرر شده بود . تمام دوائر تربيت شدهء روس حق انتخاب وكيل براى مجلس پارلمنت نداشتند و از تمام اهالى پطرزبورغ [ فقط ] پنج هزار نفر حق تعيين وكيل داشتند . اين بود كه روزنامجات بناى نارضامندى از سلطنت را گذاشتند و مردم تربيت شده و مدارس بناى شورش را گذاشتند و كارخانجات بسته شد و مدارس مسدود گشت و بلواى عام در روسيه شروع شد و دكاكين را چاپيدند و ملت با دولت به نزاع پرداختند و از طرفين كشتار شد و دولت از خود آنها بىچاره ماند . امپراطور كنت دويطه « 2 » را به وزارت عظمى منصوب داشت و به مردم روسيه وعدهء آزادى داده شد و در انتخاب وكلاى ملتى مجلس دوما اختيار داده شد . اعلانى از طرف امپراطور منتشر شد بدين مضمون : قلب ما از اغتشاش و شورش اهالى بسيار افسرده و ملول است و اين اقدامات براى ممالك روسيه خيلى خطرناك خواهد بود . بنابراين تكليف اين بود كه ما از حقوق شخصى خود صرف‌نظر و هرچه زودتر اغتشاش مملكت را مرتفع نمائيم . بديهى است كه براى انجام اين مقصود بايد قوهء دولت و ملت با هم منضم شود و به حكومت نيز حكم صريح داده مىشود كه ميل امپراطور را تمام به موقع اجرا و [ به ] انجام برساند .

--> ( 1 ) . در متن : نكرده - مقصود اين است كه امپراطور روسيه قسمت اعظم از امتيازات و اختيارات خود را حفظ كرده و تنها قسمت ناچيزى از اختيارات خود را به ملت تفويض نموده . ( 2 ) . Comte de Witte